Wat is een CBDC?Wat is een CBDC?

CBDC staat voor Central Bank Digital Currency, digitaal geld dat wordt uitgegeven door een centrale bank. Het is geen cryptocurrency in de bitcoin-zin, maar een digitale vorm van euro's of dollars. Verderop leggen we precies uit hoe een CBDC werkt en waarin hij verschilt van bitcoin. Eerst de aanleiding: waarom zijn centrale banken hier eigenlijk mee bezig?

Centrale banken zoals de ECB en de Fed sturen het monetair beleid van een hele economie. Ze bepalen rentes, regelen geldcreatie en houden de stabiliteit van het financiële systeem in de gaten.

In de afgelopen tien jaar zijn drie ontwikkelingen die rol onder druk gaan zetten:

1. Commerciële banken zijn too big to fail, ze zijn zo groot dat hun ondergang het hele systeem zou raken.
2. FinTech en stablecoins maken een steeds groter deel van het betalingsverkeer uit, buiten de centrale bank om.
3. Bitcoin laat zien dat geld kan bestaan zonder centrale autoriteit, en wint terrein als waardeopslag.

Een CBDC is het antwoord van centrale banken op deze trends: een digitaal betaalmiddel dat ze zelf uitgeven en in eigen hand houden. Niet als concurrent van bitcoin, maar als modernisering van fiatgeld.

Er is geen vaste, internationaal afgesproken definitie van een CBDC, maar de meeste centrale banken werken met deze drie eigenschappen:

• Een CBDC is een wettig betaalmiddel, net als een bankbiljet.
• Een CBDC heeft een unieke identifier zodat namaak onmogelijk is.
• Een CBDC bestaat uitsluitend digitaal en wordt uitgegeven door de centrale bank zelf.

Belangrijk: een CBDC hoeft niet op een blockchain te draaien. In de praktijk noemen veel centrale banken blockchain als technologische optie, maar er zijn ook ontwerpen op basis van centrale databases. De gekozen architectuur bepaalt hoe transparant en privacy-vriendelijk een CBDC uiteindelijk is.

Een CBDC verschilt van giraal geld (het saldo op je betaalrekening) doordat een CBDC een directe vordering is op de centrale bank. Bij giraal geld is je vordering op een commerciële bank, die het geld zelf doorleent. Vandaar dat commerciële banken vrezen dat een CBDC hun businessmodel ondermijnt.

Centrale banken onderzoeken drie hoofdmodellen om een CBDC uit te rollen. Welk model wordt gekozen, bepaalt de toekomst van het bankwezen.

Direct aan het publiek

De centrale bank biedt rekeningen direct aan burgers aan. Geen commerciële bank meer nodig voor betalen en sparen. Maximale grip voor de centrale bank, minimale rol voor commerciële banken.

Via financiële instellingen

De centrale bank geeft reserverekeningen aan banken en betaaldienstverleners. Die voeren KYC en transactieverwerking uit. Dichter bij het huidige systeem, maar dan met een digitale toplaag.

Volledig gedekt door reserves

Alle bankactiva worden volledig gedekt door centrale-bankreserves. Fractioneel bankieren verdwijnt. Het meest radicale scenario, met grote gevolgen voor kredietverlening.

Voordelen

• Realtime betalingen zonder tussenkomst van banken of clearinghouses, vergelijkbaar met een bitcoin-transactie.
• Financiële inclusie voor mensen zonder bankrekening, zeker in landen waar een commerciële bank lastig toegankelijk is.
• Nieuw monetair beleid: een centrale bank kan geld direct aan burgers uitkeren in plaats van via obligatieaankopen (quantitative easing). Dit omzeilt het Cantillon-effect, waarbij vermogenden eerder van nieuw geld profiteren dan modale inkomens.
• Minder risico op bankfaillissementen doordat een CBDC een directe vordering op de centrale bank is. Een depositogarantiestelsel wordt minder noodzakelijk.

Nadelen

• Privacyverlies: elke transactie kan worden herleid. Anders dan contant geld of bitcoin, biedt een CBDC weinig anonimiteit.
• Centralisatie: alle betalingen lopen langs één partij, met bijbehorende risico's bij storingen of politieke druk.
• Programmeerbaar geld: een centrale bank kan in theorie regels meegeven aan elke euro (bijvoorbeeld een vervaldatum of bestedingsrestrictie). Voor sommigen een feature, voor anderen een bug.

Wereldwijd zijn meer dan 130 centrale banken bezig met onderzoek of ontwikkeling van een CBDC, volgens de Atlantic Council CBDC Tracker. De voortgang loopt sterk uiteen.

Live in productie: China (e-CNY), Bahamas (Sand Dollar), Nigeria (eNaira), Jamaica (JAM-DEX) en de Oost-Caribische Staten (DCash). De Chinese e-CNY is veruit de grootste in volume.

In pilotfase of vergevorderde tests: ECB (digitale euro, voorbereidende fase), Brazilië (Drex), India (digitale rupee), Zweden (e-krona) en Saudi-Arabië.

Onderzoeksfase: Verenigd Koninkrijk (Britcoin), Verenigde Staten (FedNow is een betalingssysteem, een Amerikaanse CBDC blijft politiek omstreden), Japan en Zuid-Korea.

Stopgezet: Ecuador (Sucre), Senegal (eCFA in geannuleerde fase). Ook in de VS heeft de Trump-administratie in 2025 expliciet aangegeven geen Amerikaanse CBDC uit te willen rollen.

De ECB werkt aan de digitale euro. De voorbereidende fase loopt tot oktober 2026, waarna de Raad van Bestuur beslist over een eventuele uitrol. Een Europese CBDC zou op zijn vroegst in 2028-2029 beschikbaar zijn voor consumenten.